Wyrok TSUE C-640/23: Fiskus musi zwrócić nienależnie zapłacony VAT, gdy nie można go odzyskać od dostawcy
Tło sprawy
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 marca 2025 r. w sprawie C-640/23 (Greentech) dotyczy fundamentalnej kwestii ochrony podatnika w sytuacji, gdy zapłacił VAT, który – jak się później okazało – nie był należny. Spór powstał na gruncie rumuńskim, lecz jego znaczenie jest uniwersalne dla wszystkich krajów UE, w tym Polski, ze względu na harmonizację przepisów VAT.
W sprawie tej spółka nabyła maszyny, traktując transakcję jako opodatkowaną dostawę towarów. Po kontroli organ podatkowy uznał jednak, że faktycznie doszło do aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa, co nie podlega VAT. W efekcie nabywca nie miał prawa do odliczenia podatku naliczonego. Problem pojawił się, gdy nabywca nie mógł już odzyskać nienależnie zapłaconego VAT od dostawcy – z powodu upływu terminu na korektę faktury i przedawnienia.
Stanowisko TSUE
TSUE orzekł, że w takich okolicznościach – gdy nabywca zapłacił cenę zawierającą nienależny VAT, a nie może już odzyskać tej kwoty od sprzedawcy – organ podatkowy ma obowiązek zwrócić nienależnie zapłacony VAT bezpośrednio nabywcy. Trybunał podkreślił, że zasady neutralności i skuteczności VAT wymagają, by podatnik nie ponosił ekonomicznego ciężaru podatku, który nie był należny, jeśli nie ma już realnej możliwości odzyskania go od sprzedawcy.
Kluczowe wnioski z wyroku
-
Brak prawa do odliczenia VAT: Jeśli organ podatkowy stwierdzi, że transakcja nie podlegała VAT, nabywca traci prawo do odliczenia podatku naliczonego.
-
Obowiązek zwrotu przez fiskusa: Jeżeli nabywca nie może uzyskać zwrotu VAT od sprzedawcy (np. z powodu przedawnienia), powinien móc wystąpić o zwrot bezpośrednio do organów podatkowych.
-
Zasada neutralności VAT: Podatnik nie może być obciążony ekonomicznym ciężarem podatku, który nie był należny – nawet jeśli błąd wynikał z początkowej błędnej kwalifikacji transakcji.
-
Znaczenie dla praktyki w Polsce: Wyrok potwierdza, że polskie organy podatkowe muszą stosować analogiczne zasady i umożliwiać zwrot nienależnie zapłaconego VAT bezpośrednio podatnikowi, gdy odzyskanie go od dostawcy jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
Praktyczne konsekwencje
-
Przedsiębiorcy, którzy zapłacili VAT w dobrej wierze, a później zostali pozbawieni prawa do odliczenia z powodu zmiany kwalifikacji transakcji przez fiskus, mają prawo żądać zwrotu nienależnego podatku bezpośrednio od urzędu skarbowego.
-
Organy podatkowe nie mogą odmawiać zwrotu, powołując się wyłącznie na upływ terminu na korektę po stronie sprzedawcy – liczy się realna możliwość odzyskania podatku przez nabywcę.
-
Wyrok wzmacnia ochronę podatników i potwierdza nadrzędność zasady neutralności VAT w całej Unii Europejskiej.
Podsumowanie
Wyrok TSUE C-640/23 to ważny precedens dla praktyki rozliczeń VAT w Polsce i UE. Potwierdza, że fiskus ma obowiązek zwrócić nienależnie zapłacony VAT, gdy podatnik nie może go odzyskać od dostawcy, niezależnie od przyczyny tej niemożności. To wyraźny sygnał dla organów podatkowych, by respektowały zasadę neutralności VAT i skutecznie chroniły podatników przed ponoszeniem ciężaru podatku, który nie był należny.
